STVN – Nguyễn Bá Nha lại chọn một điểm tựa có chiều sâu hơn: Lương tri. Đó là tiếng nói của sự trong sáng, tỉnh thức và trách nhiệm trong mỗi con người. Bởi tuổi trẻ nếu chỉ có nhiệt huyết mà thiếu lương tri, chỉ có khát vọng mà thiếu trách nhiệm, thì sức mạnh ấy chưa chắc đã đi đúng hướng.
Tuổi trẻ vốn là mùa đẹp nhất của đời người – mùa của những ước mơ còn xanh, những bước chân muốn đi thật xa và một trái tim luôn thôi thúc được làm điều gì đó có ích cho cuộc đời. Viết về tuổi trẻ, người ta thường tìm đến khát vọng, tình yêu và hoài bão.
Bởi tuổi trẻ nếu chỉ có nhiệt huyết mà thiếu lương tri, chỉ có khát vọng mà thiếu trách nhiệm, thì sức mạnh ấy chưa chắc đã đi đúng hướng. Vì thế, bài thơ của tác giả Nguyễn Bá Nha không chỉ ngợi ca tuổi trẻ mà còn gửi vào đó một lời nhắn nhủ đẹp đẽ: Hãy biết sống lành mạnh, sống có ích, biết yêu thương và chịu trách nhiệm với những gì mình làm.
“Tuổi trẻ như mùa xuân tràn nhựa sống
Tuổi trẻ của thời đại ‘bốn chấm không’
Tuổi trẻ hành trang mang đầy khát vọng
Tuổi trẻ xông pha, nhiệt huyết với cộng đồng…”
Bốn câu thơ mở đầu vang lên như một khúc reo vui. Điệp ngữ “Tuổi trẻ” liên tiếp trở lại ở đầu mỗi dòng, tạo nên nhịp điệu vừa mạnh mẽ vừa thôi thúc. Cách lặp ấy giống một điệp khúc, mỗi lần ngân lên lại bổ sung một sắc thái cho chân dung tuổi trẻ: có sức sống, có khát vọng, có nhiệt huyết và có trách nhiệm với cộng đồng.
“Tuổi trẻ như mùa xuân tràn nhựa sống” – hình ảnh quen thuộc nhưng luôn có sức gợi. Mùa xuân là mùa của khởi đầu, của hồi sinh, của những chồi non bật dậy từ lòng đất. Đặt tuổi trẻ bên mùa xuân, tác giả đã chạm vào một quy luật đẹp của đời người: đó là quãng thời gian con người có nhiều năng lượng nhất để học hỏi, khám phá, dấn thân và tạo dựng tương lai.
Nhưng mùa xuân trong bài thơ không chỉ là mùa xuân của cảm xúc mà còn là mùa xuân của hành động. “Tràn nhựa sống” không phải để đứng yên mà để vươn lên. Và ngay sau đó, tác giả đưa tuổi trẻ vào không gian của “thời đại bốn chấm không” – thời đại công nghệ, tri thức số và truyền thông.
Người trẻ hôm nay có nhiều cơ hội để học tập, sáng tạo, kết nối và khẳng định mình. Nhưng chính sự rộng mở ấy cũng đặt ra những đòi hỏi mới. Trong thế giới số, một lời nói, hình ảnh hay hành động đều có thể lan truyền và tạo ảnh hưởng. Bởi vậy, đặt “lương tri” cạnh “tuổi trẻ” là một lựa chọn có ý nghĩa. Công nghệ có thể trao cho con người sức mạnh, nhưng lương tri mới giúp con người biết sử dụng sức mạnh ấy như thế nào.
“Tuổi trẻ hành trang mang đầy khát vọng” – câu thơ mở ra phía trước một con đường rộng. Khát vọng là điều không thể thiếu của tuổi trẻ. Nhưng khát vọng chỉ thật sự đẹp khi được soi sáng bởi trách nhiệm và hướng đến những giá trị tích cực.
Vì thế, “Tuổi trẻ xông pha, nhiệt huyết với cộng đồng…” là một sự tiếp nối tự nhiên. Không chỉ xông pha để tìm kiếm thành công cho riêng mình, mà là xông pha “với cộng đồng”. Hai chữ “cộng đồng” làm tầm vóc tuổi trẻ rộng ra: từ cái tôi riêng tư đến xã hội, từ ước mơ cá nhân đến ý nghĩa của sự đóng góp.
Đến khổ thơ thứ hai, giọng thơ lắng lại để đi sâu vào chữ “lương tri”:
“Lương tri của tuổi trẻ cùng nhịp sống
Lành mạnh, tích cực, dám nghĩ dám làm
Trách nhiệm trước hành vi và lối sống
Tuổi trẻ của thời đại tri thức số, truyền thông.”
Nếu những câu thơ đầu là một khúc hát về sức sống thì đoạn thơ này giống một khoảng lặng để suy ngẫm. Lương tri không phải điều gì xa xôi. Nó bắt đầu từ cách sống lành mạnh, tích cực; từ sự dám nghĩ, dám làm; và quan trọng hơn, từ trách nhiệm trước hành vi và lối sống của chính mình.
Câu thơ “Trách nhiệm trước hành vi và lối sống” có sức nặng bởi nó chạm vào một vấn đề gần gũi của đời sống hôm nay. Người trẻ có quyền thể hiện mình, sáng tạo và lựa chọn con đường riêng, nhưng tự do bao giờ cũng cần đi cùng trách nhiệm. Nhất là trong môi trường số, một lời nói thiếu suy nghĩ có thể làm tổn thương người khác, một thông tin sai lệch có thể lan đi rất nhanh; ngược lại, một hành động tử tế cũng có thể tạo nên hiệu ứng tốt đẹp.
Bởi vậy, lương tri của tuổi trẻ thời đại mới trước hết là sự tỉnh thức: biết điều gì nên làm, điều gì cần tránh; biết sử dụng tri thức và công nghệ cho những giá trị tốt đẹp; biết rằng phía sau mỗi hành động của mình luôn có những con người và cộng đồng cần được nghĩ đến.
Từ nhận thức, bài thơ đưa tuổi trẻ về với hành động:
“Tuổi trẻ không ngừng rèn luyện, học tập
Sống đẹp, sống có ích và cống hiến
Những bước chân thiện nguyện cùng đi khắp
Mang những nụ cười hạnh phúc mọi miền…”
Nhịp thơ ở đây mềm hơn. Những câu thơ không còn chỉ nói về khát vọng lớn mà chạm vào những điều gần gũi của đời sống. “Rèn luyện, học tập”, “sống đẹp, sống có ích”, “cống hiến”, rồi “những bước chân thiện nguyện” – tất cả làm cho chữ “lương tri” từ một khái niệm trở thành một cách sống.
Đặc biệt, hình ảnh “những bước chân thiện nguyện” mang vẻ đẹp nhân văn rõ nét. Bước chân tuổi trẻ không chỉ đi để khám phá hay tìm kiếm thành công cho bản thân, mà còn đi đến những nơi cần sự sẻ chia. Một việc làm tử tế có thể không lớn lao, nhưng đôi khi lại đủ làm ấm một phận người.
“Những bước chân thiện nguyện cùng đi khắp
Mang những nụ cười hạnh phúc mọi miền…”
Câu thơ cuối mở rộng không gian từ cá nhân đến cộng đồng, từ một nơi đến “mọi miền”. Và hình ảnh “nụ cười hạnh phúc” chính là điểm sáng nhân văn của toàn bài. Sau những khát vọng, trách nhiệm, tri thức và nhiệt huyết, điều cuối cùng tuổi trẻ muốn mang đến cho cuộc đời lại thật giản dị: một nụ cười.
Về nghệ thuật, Lương tri tuổi trẻ không cầu kỳ trong ngôn từ. Chính sự mộc mạc tạo nên giọng thơ gần với lời tâm tình, lời nhắn gửi. Điệp ngữ “Tuổi trẻ” là sợi chỉ xuyên suốt, vừa tạo nhịp, vừa khắc họa chủ thể của bài thơ. Những từ ngữ giàu tính động như “xông pha”, “dám nghĩ dám làm”, “rèn luyện”, “học tập”, “cống hiến”, “đi khắp” khiến bài thơ luôn có cảm giác đang vận động về phía trước. Trong khi đó, những hình ảnh “mùa xuân”, “nhựa sống”, “bước chân”, “nụ cười” lại đem đến sự mềm mại, ấm áp.
Chính sự đan xen ấy làm nên nét riêng của bài thơ: Có chất cổ vũ nhưng không khô cứng, có tính định hướng nhưng vẫn giữ được hơi ấm của tình người.
Và có lẽ, điều đáng quý nhất Nguyễn Bá Nha gửi lại là một quan niệm đẹp về tuổi trẻ. Tuổi trẻ không chỉ được đo bằng tuổi tác, sức khỏe hay thành tựu, mà còn bằng cách con người đối xử với cộng đồng và với chính mình.
Có lương tri, khát vọng sẽ biết tìm đúng hướng. Có lương tri, sức trẻ không chỉ biết tiến về phía trước mà còn biết dừng lại trước những điều không nên làm. Có lương tri, tri thức số không chỉ phục vụ lợi ích cá nhân mà còn có thể trở thành phương tiện lan tỏa điều tốt đẹp. Và có lương tri, sự cống hiến không cần ồn ào, bởi giá trị nằm ở những gì thực sự được trao đi.
Đọc Lương tri tuổi trẻ, ta chợt nghĩ: tuổi trẻ giống như mùa xuân – đẹp bởi có sức sống, nhưng mùa xuân ấy sẽ đẹp hơn khi biết nở hoa cho đời. Một đời người rồi sẽ đi qua những mùa xuân của tuổi tác, nhưng những gì đã trao đi, những điều tử tế đã làm, những nụ cười từng mang đến cho người khác có thể còn ở lại rất lâu.
Tác giả Nguyễn Bá Nha (ngoài cùng bên phải) cùng các nhà thơ, nhà văn trong cộng đồng
Bởi vậy, điều làm nên vẻ đẹp của tuổi trẻ không chỉ là sức mạnh để đi xa, mà còn là lương tri để biết mình đang đi về đâu; không chỉ là khát vọng thành công, mà còn là mong muốn làm cho cuộc sống quanh mình tốt đẹp hơn. Khi những bước chân trẻ biết bước cùng cộng đồng, biết mang theo trách nhiệm, yêu thương và những nụ cười, mùa xuân của đời người dường như cũng trở nên xanh hơn, ấm hơn và đáng nhớ hơn.
Tác giả,
Hoàng Hà Thế
