STVN – Trong dòng chảy của thi ca đương đại, có những bài thơ không tìm cách gây ấn tượng bằng cấu trúc cầu kỳ hay cảm xúc bùng nổ, mà chọn một giọng điệu lặng lẽ, chiêm nghiệm. “Vô Định” của nhà thơ Quyền Dương Tử là một thi phẩm như vậy. Chỉ bằng tám câu thơ ngắn gọn, tác giả đã gợi mở một không gian suy tưởng về thân phận con người trước dòng thời gian vô tận, nơi mọi giá trị của đời sống đều mang dấu ấn của sự biến dịch và mong manh.
Ta muốn gửi dòng thơ lên đó
Tự trăm năm đã có bao giờ
Nhân gian đã nhủ, ta vô định.
Vựng trời hồng bỗng hoá bơ vơ
Hồn thơ nẻo bước còn vương lại
Thấm đẫm bụi trần ngộ thiên thai
Từ đây có lẽ bao giờ hết
Dẫu gót chân xưa tháng ngày dài
Mở đầu bài thơ là một khát vọng mang tính thi sĩ: khát vọng gửi gắm tâm hồn vào cõi vô cùng của thời gian:
“Ta muốn gửi dòng thơ lên đó
Tự trăm năm đã có bao giờ.”
“Dòng thơ” ở đây không chỉ là lời thơ, mà còn là biểu tượng của tâm tư và khát vọng tồn tại. Tuy nhiên, câu hỏi “tự trăm năm đã có bao giờ” lại gợi lên một ý niệm rất quen thuộc trong triết lý phương Đông: đời người hữu hạn trước dòng chảy vô cùng của thời gian. Chính sự đối lập ấy tạo nên chiều sâu suy tưởng cho hai câu thơ mở đầu.
Đến hai câu tiếp theo, cảm thức vô thường của nhân sinh được bộc lộ rõ ràng hơn:
“Nhân gian đã nhủ, ta vô định
Vựng trời hồng bỗng hoá bơ vơ.”
Ở đây, “trời hồng” có thể hiểu như một ẩn dụ cho ước mơ, cho những điều đẹp đẽ mà con người cố công kiến tạo. Nhưng chỉ với một chữ “bỗng”, toàn bộ không gian cảm xúc đã chuyển từ rực rỡ sang trống vắng. Chính khoảnh khắc chuyển hóa ấy đã khắc họa sâu sắc bản chất mong manh của đời sống: mọi điều tưởng như bền vững đều có thể tan biến bất ngờ.
Khổ thơ sau đưa người đọc trở về với chiều sâu nội tâm của thi sĩ:
“Hồn thơ neo bước, còn vương lại
Chấm đẫm bụi trần, ngộ thiên thai.”
Hình ảnh “hồn thơ neo bước” gợi cảm giác dừng lại giữa dòng đời nhiều biến động. Thơ, trong trường hợp này, trở thành điểm tựa tinh thần để con người chiêm nghiệm về cuộc sống. Đáng chú ý là sự kết hợp giữa “bụi trần” và “thiên thai” – hai hình ảnh tưởng như đối lập. Nhưng chính trong trải nghiệm của đời sống trần thế, con người mới có cơ hội đạt đến những khoảnh khắc thấu ngộ tinh thần. Ở tầng nghĩa này, bài thơ mang màu sắc của một suy tư mang hơi hướng thiền vị.
Hai câu kết khép lại bài thơ bằng một dư âm hoài niệm:
“Từ đây có lẽ bao giờ hết
Dẫu gót chân xưa tháng ngày dài.”
“Dấu gót chân xưa” là hình ảnh gợi nhớ đến hành trình của đời người đã đi qua. Thời gian trôi, dấu chân ấy rồi cũng mờ dần, nhưng chính sự ý thức về tính hữu hạn của đời sống lại khiến con người nhìn lại quá khứ với một thái độ bình thản và thấu hiểu hơn.
Với giọng điệu trầm lắng, ngôn ngữ hàm súc và những hình ảnh mang tính biểu tượng, “Vô Định” của Quyền Dương Tử gợi ra một không gian suy tưởng rộng mở. Bài thơ không chỉ là lời tự sự của một tâm hồn thi sĩ, mà còn là một nhắc nhở nhẹ nhàng: giữa dòng đời biến dịch, con người chỉ có thể tìm thấy sự bình yên khi chấp nhận bản chất vô định của tồn tại.
Chính từ sự giản dị ấy, thi phẩm để lại một dư âm sâu lắng – như một dấu lặng nhỏ nhưng bền bỉ trong bản hòa âm của thi ca.
Bình thơ,
Bùi Quang Xuân (Học viện Chính trị Quốc gia)
