STVN – Những vần thơ được tác giả đặt với một tiêu đề rất đỗi bộc trực, thẳng thắn - "Thơ mất ngủ"
Không phải một sự tình cờ, mà là nhận từ chính người đã viết nên những dòng thơ ấy – người đã gửi đi cùng cả câu từ và nỗi niềm của cả một thời đại. Một bài thơ, với một cái tên thật đặc biệt: “Thơ mất ngủ”.
Bài thơ này đã được viết từ gần một thập kỷ trước, khi những trăn trở về môi trường, về thiên nhiên chưa trở thành đề tài được nhắc đến nhiều như hôm nay. Có lẽ vì thế, khi nghe chính tác giả đọc lên bằng tất cả những nỗi niềm… tôi không có cảm giác đang đối diện với một bài thơ “rất thời sự”, mà là một nỗi lòng đã được ấp ủ rất lâu. Âm thầm, lặng lẽ, và ngày càng nặng hơn theo thời gian.
Tôi ngẫm “Thơ mất ngủ” bằng tâm thế của một người đã nhiều năm trăn trở với môi trường, với thiên nhiên và với con người. Với những gì đang bị phá huỷ từng ngày trước mắt, và có thể là cả tương lai của chúng ta, trong khi rất nhiều người vẫn còn nhắm chặt đôi mắt, nhưng không thể ngon giấc.
Khi sông tiếp tục chết, rừng tiếp tục suy kiệt, và muôn loài tiếp tục đói khát trong một thế giới đang suy tàn quá nhanh, thì “Thơ mất ngủ” không còn là trạng thái cá nhân. Đó là trạng thái chung của lương tri. Bài thơ này không chỉ mang đến cho tôi sự đồng điệu về câu chữ, mà là sự đồng điệu về cùng một ánh nhìn, cùng một nỗi đau. Nỗi đau âm ỉ trước sự tàn phá của thiên nhiên, của con người và của muôn loài, đôi khi diễn ra ngay trong vô thức.
Điều khiến tôi thực sự trân trọng “Thơ mất ngủ” không chỉ vì đây là một bài thơ hay về vần điệu, mà vì nó được viết ra bởi một con người đặc biệt. Một người đi sâu vào khoa học kỹ thuật, một người gắn bó với những lĩnh vực đòi hỏi sự khắt khe, nhưng vẫn giữ cho mình một nỗi niềm, lắng nghe và đau trước những gì đang bị tổn thương. Sự hoà quyện ấy, giữa khoa học, khắt khe và một tâm hồn yêu thiên nhiên là điều rất đáng quý mà chúng ta không thường thấy trong thời đại này.
Có lẽ vì vậy, mà những dòng thơ được viết ra từ trái tim ấy, chạm đến tôi một cách trầm mặc và sâu sắc. Chúng ta không thể ngủ yên khi thiên nhiên đang hấp hối. Không thể thờ ơ khi chính con người đã gây ra những mùa thảm họa.
Tôi trân trọng những gì anh đã viết. Mỗi dòng sông cạn, mỗi cánh rừng mất đi, mỗi loài vật biến mất là một lời cảnh tỉnh. Và, nếu chúng ta vẫn tiếp tục im lặng, vẫn để mặc, thì chính chúng ta sẽ là những kẻ gánh hậu quả. Trái Đất, sẽ hóa mồ côi…
Tôi trân trọng sự đồng điệu hiếm hoi giữa những con người đi từ những con đường dù rất khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở giao điểm chung, một mối bận tâm chung cho thiên nhiên và tương lai của hành tinh này.
𝐓𝐡𝐨̛ 𝐦𝐚̂́𝐭 𝐧𝐠𝐮̉
Đêm mất ngủ bên dòng sông vừa chết
Hồn sóng kia lưu lạc ở phương nào?
Nghe cát sỏi đầu thai vào kiếp khác
Mất sông rồi! Tôi khóc vỡ chiêm bao!
Đêm không ngủ bên cánh rừng sắp chết
Hồn cây đi lảo đảo giữa sương tàn
Nghe ám ảnh những đời ma lẩn khuất
Rừng đâu còn! Tôi gục xuống mê man…
Đêm đói ngủ bên những loài thú đói
Đói rừng xanh, đói sông suối cạn nguồn
Đói mùa sống trong đất trời tàn lụi
Cả muôn loài bên vực thẳm hoàng hôn!
Đêm hết ngủ cả muôn loài hết ngủ
Mắt trừng trừng chúng căn vặn nhìn tôi:
Chính các người gây bao mùa thảm họa
Trái Đất buồn đau đớn hóa mồ côi!
Đêm khát ngủ bên mây ngàn khát thở
Cả ngàn sao hấp hối giữa tro tàn
Bầu sinh quyển còn chăng sau tiếng nổ
Đau một trời khói bụi mắt thời gian…
(TS. Nhà thơ, Nhạc sỹ Ngọc Lê Ninh)
Hình ảnh nhà thơ, nhạc sĩ Ngọc Lê Ninh – tác giả chùm “Thơ mất ngủ”
Cụm từ “Thơ mất ngủ” của một con người, tôi nhìn thấy sự vận hành của cả một quốc gia. Và rộng hơn, là nhịp thở của thế giới đang trở nên gấp gáp, đứt quãng, thiếu ổn định. Một đất nước không thể phát triển bền vững nếu chỉ đo lường thành công bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà bỏ qua những chỉ số sống còn của môi trường, của sức khỏe cộng đồng, của khả năng phục hồi sinh thái và tinh thần con người.
Trong nhiều thập kỷ, chúng ta quen với tư duy “đánh đổi”: Đánh đổi rừng lấy tăng trưởng, đánh đổi sông lấy công nghiệp, đánh đổi không khí lấy tiện nghi, và đánh đổi cả tương lai để đổi lấy sự tiện lợi trước mắt. Nhưng tự nhiên không vận hành theo logic nhiệm kỳ, cũng không chờ con người “sẵn sàng”. Tự nhiên chỉ phản hồi. Và phản hồi ấy, khi bị dồn nén đủ lâu, sẽ trở thành thiên tai, khủng hoảng, dịch bệnh, di cư khí hậu, xung đột tài nguyên – những vấn đề không còn thuộc phạm trù môi trường, mà là an ninh quốc gia và an ninh toàn cầu.
Tôi nhìn môi trường không tách rời khỏi vận mệnh đất nước. Một quốc gia muốn đứng vững trong thế kỷ 21 phải là một quốc gia hiểu sâu về sinh thái của chính mình: hiểu dòng sông nào là mạch máu, cánh rừng nào là lá phổi, vùng đất nào là vùng đệm sinh tồn. Phát triển không còn là mở rộng bằng mọi giá, mà là biết dừng đúng lúc, giữ đúng chỗ và đầu tư cho những thứ không thể phục hồi nếu mất đi.
Ở tầm thế giới, “Thơ mất ngủ” đã trở thành trạng thái chung.
Các quốc gia không còn lo lắng đơn lẻ, mà đang đứng trước một câu hỏi sinh tồn tập thể: loài người sẽ sống thế nào trên một hành tinh ngày càng khắc nghiệt? Khi khí hậu cực đoan trở thành bình thường mới, khi tài nguyên nước và lương thực bị tái phân bổ một cách bất công, khi những vùng đất từng trù phú trở thành nơi không còn khả năng cư trú, thì khái niệm biên giới cũng sẽ buộc phải được nhìn lại.
Trong bối cảnh ấy, tôi tin rằng vai trò của những con người biết lắng nghe – biết trăn trở – biết đau trước thiên nhiên là vô cùng quan trọng. Bởi chính họ là những người nhìn thấy sớm, cảnh báo sớm, và đặt câu hỏi trước khi thảm họa xảy ra. Bài thơ “Thơ mất ngủ” của TS Lê Ngọc Ninh được viết từ gần một thập kỷ trước! Đó không chỉ là cảm xúc thi văn nhất thời, mà là một trực giác vượt thời gian. Khi môi trường chưa trở thành tiêu đề nóng, anh đã nhìn thấy những vết nứt đang hình thành trong lòng tự nhiên và trong lương tri con người.
Tôi trân trọng điều đó, bởi để viết được như thế, không chỉ cần tài năng, mà cần một độ sâu hiếm có của nhận thức. Một người làm khoa học kỹ thuật, quen với con số, cấu trúc và độ chính xác, nhưng vẫn giữ được trái tim đủ mềm để rung lên trước tiếng kêu thầm lặng của thiên nhiên – đó là điều rất đáng quý. Chính sự kết hợp giữa lý trí và cảm xúc ấy mới tạo nên những cảnh báo có sức nặng, không ồn ào nhưng bền bỉ, không cực đoan nhưng không thỏa hiệp.
Tầm nhìn mà tôi hướng đến cho thế giới không phải là một thế giới “xanh” trên khẩu hiệu, mà là một thế giới biết sống chậm lại đúng chỗ, đầu tư cho khả năng phục hồi của con người và hệ sinh thái. Một thế giới nơi giáo dục môi trường không chỉ nằm trong sách, mà được đưa vào chính sách; nơi sức khỏe tinh thần được đặt ngang hàng với tăng trưởng kinh tế; nơi khoa học, công nghệ và đạo đức sinh thái không tách rời nhau.
Chúng ta cần nhiều hơn những con người như tác giả của “Mất ngủ”: những người dám không ngủ yên khi thế giới đang bất ổn, dám lên tiếng khi sự im lặng trở nên nguy hiểm. Và chúng ta cũng cần mỗi cá nhân tự hỏi lại: nếu Trái Đất đang hấp hối, ta có quyền ngủ ngon hay không?
“Thơ mất ngủ”, suy cho cùng, không phải là lời than thở. Đó là một lời nhắc. Rằng vẫn còn những người đang canh thức cho tương lai này. Và rằng đã đến lúc, không chỉ một vài người, mà cả nhân loại phải tỉnh dậy – trước khi quá muộn.
Đọc “Thơ mất ngủ”, tôi càng cảm nhận rõ hơn trách nhiệm của mình, của mỗi chúng ta. Không chỉ nói, không chỉ xúc động, mà là hành động, là chung tay, để không còn ai phải mất ngủ vì một Trái Đất đang chết dần.
Xin gửi đến anh lời cảm ơn chân thành. Những vần thơ của anh đã gieo cho Kim thêm hy vọng và niềm tin, rằng, lương tri vẫn chưa bao giờ ngủ quên.
VỀ TÁC GIẢ BÀI VIẾT:
Vashna Thiên Kim – Nhà nghiên cứu độc lập trẻ thế 9x đã hoạt động lâu năm trong lĩnh vực môi trường, sức khỏe cộng đồng và tác động của biến đổi khí hậu lên đời sống con người. Cô sinh ra và lớn lên tại thành phố Cần Thơ nhưng đang sống và hoạt động tại Hà Nội. Xuất phát từ mối quan tâm sâu sắc về mối liên hệ giữa thiên nhiên, hệ sinh thái và sức khỏe thể chất – tinh thần, Vashna Thiên Kim theo đuổi cách tiếp cận liên ngành, kết nối khoa học, sinh thái và nhận thức con người. Các hoạt động và giải pháp của chị hướng đến việc nâng cao năng lực phục hồi của cá nhân và xã hội trước những biến động môi trường ngày càng khốc liệt. Với Vashna Thiên Kim, bảo vệ môi trường không chỉ là câu chuyện sinh thái, mà là nền tảng cho sự phát triển bền vững của con người và quốc gia trong thế kỷ 21.
