STVN – Như trăm dòng sông khác trên xứ sở hình chữ S này đều trôi về biển cả, nhưng sông Lam có những đặc trưng riêng của nó: “Dòng Lam chảy lững lờ trôi về biển nghe/ Nghe lời ru vọng giữa trời chiều/ Mây trắng lững lờ vờn quanh núi/ Lá nghiêng rơi bóng một câu Kiều”.
Những ngày cuối năm 2025, tôi tình cờ thấy tên bài hát “Chảy mãi dòng Lam” xuất hiện trên trang chủ Youtube. Như những lần trước đây, cứ thấy bài hát nào mới viết về quê hương xứ Nghệ là tôi phải vào nghe ngay. Vì với tôi, được nghe tiếng hát, lời ca về quê hương mình phần nào cũng làm tôi nguôi ngoai nỗi nhớ quê nhà khi đã nhiều năm buôn ba đất khách, chưa có dịp trở về quê xứ. Theo hiển thị của Youtube, tôi kích chuột vào video để nghe thì thấy thông tin “Chảy mãi dòng Lam” lời thơ của tác giả Nguyễn Đình Chi, nhạc và trình bày, ban nhạc VFS, mới được đăng cách nay ba tuần, đã có gần bốn nghìn lượt xem.
Và thật bất ngờ khi bài hát đã cuốn tôi phải nghe đi nghe lại rất nhiều lần. Giai điệu mới mẻ, lời bài hát lột tả được vẻ đẹp thiên nhiên, con người, truyền thống của người dân xứ Nghệ nơi dòng Lam chảy qua. Mở đầu là những ca từ mộc mạc, giới thiệu về nơi khởi nguồn của dòng Lam: “Dòng Lam chảy, từ miền tây xứ Nghệ/ Uống lượn quanh qua khúc đèo giăng”. Lời hát ngân lên đã khiến lòng tôi xao xuyến, khi hai tiếng “dòng Lam” – dòng sông gắn với tuổi thơ chăn trâu, cắt cỏ của tôi được nhắc đến. Tiếp theo là vẻ đẹp hùng vĩ của con sông được tôn lên qua những hình ảnh: “Rừng xanh thẳm, mây bay đỉnh núi/ Thương dòng sông mang nặng phù sa”. Tác giả lời bài hát phải am tường và gắn bó nhiều năm với con sông thì mới viết nên được những câu thơ khiến cho ca từ vang lên mênh mang, sâu lắng đến tận đáy lòng người nghe như thế.
Sông Lam chảy bên bản làng Khe Bù ở VGQ Pù Mát thuộc địa phận huyện Con Cuông
Không dừng lại ở việc đặc tả dòng sông, lời bài hát còn đưa người nghe lạc vào những tập tục, những vỉa tầng văn hóa xứ Nghệ. Đầu tiên là hình ảnh những trai thanh gái lịch miền sơn cước hiện lên rất sống động “Khèn Mông [1] vút cao trên núi thẳm/ Đêm hội xòe chan chứa yêu thương/ Điệu lâm vông nghiêng nghiêng sắc núi/ Hoa rừng thơm theo nước đổ về xuôi”. Lời ca khiến ta như đang được nhảy múa trong một đêm hội xuân nơi bản làng đầy nghĩa tình. Trong cuộc đời mình, tôi cũng đã một vài lần được nếm trải khung cảnh ấy, nên khi những ca từ của bài hát cất lên tôi cũng như được hòa mình vào cái không khí của đêm hội nơi đầu nguồn sông Lam.
[1]. Tên một Dân tộc thiểu số ở miền Tây Nghệ An.
Như trăm dòng sông khác trên xứ sở hình chữ S này đều trôi về biển cả, nhưng sông Lam có những đặc trưng riêng của nó: “Dòng Lam chảy lững lờ trôi về biển nghe/ Nghe lời ru vọng giữa trời chiều/ Mây trắng lững lờ vờn quanh núi/ Lá nghiêng rơi bóng một câu Kiều”. Nơi sông Lam chảy qua không chỉ có những bản làng sơn cước mà còn có những làng quê trù phú, có cả tiếng mẹ ru quện vào trong đó, khiến ta bồi hồi xúc động. Đắt nhất và mới nhất trong ca khúc “Chảy mãi dòng Lam” có lẽ là ca từ “Lá nghiêng rơi, bóng một câu Kiều”. Vừa mới lạ mà vừa toát lên được bao điều muốn nói. Chính nơi hạ lưu cong sông chảy qua là quê hương của đại thi hào Nguyễn Du, người đã viết nên tuyệt tác Truyện Kiều. Nguyễn Du là niềm kiêu hãnh của bao người con xứ Nghệ. Và tác giả của “Chảy mãi dòng Lam” đã lồng vào được hình ảnh “bóng một câu Kiều” thật là đắt giá. Không cần kể lể, không cần tường minh dài dòng mà hàm chứa trong một câu hát cả một đại thi hào Nguyễn Du, cả một tuyệt tác truyện Kiều đủ để thuyết phục và đọng lại trong lòng người nghe. Dòng Lam cũng truân chuyên, cũng quanh co, nhưng cũng hiền từ và đẹp như chính nàng Kiều của Nguyễn Du vậy…
Dòng sông của chất thơ và nghệ thuật
Bài hát không chỉ dừng ở đó mà còn đưa chúng ta đến với ca từ đặc sắc chỉ có ở nơi dòng Lam chảy qua: “Nghe ví dặm câu thương câu giận/ Tiếng chèo khuya khắc khoải đợi chờ/ Hồn sông núi ẩn trong người dân Nghệ/ Nhút mặt, tương, cà sống giữa thiên tai/ Con cá gỗ với ông đồ Nghệ/ Đi khắp núi sông gieo chữ gửi vần/ Gió Lào thổi thương người dân xứ Nghệ/ Chí anh hùng giữ nước cứu dân”. Hàng loạt hình ảnh về sự khó khăn, vất vả, sự hiếu học cần cù của người dân Nghệ đã được ngân lên “câu ví dặm”, “nhút mặn”, “tương cà”, “cá gỗ”, “gió Lào”…
Đặc biệt tính sử thi đã xuất hiện qua những ca từ đậm chất lịch sử về những di tích, danh lam của ngươi dân nơi địa linh nhân kiệt. “Phượng Hoàng Trung Đô ngàn xưa vọng lại/ Núi Quyết gọi Trường Thi, Bến Thủy/ Kim Liên đó hàng tre che bóng mát/ Nơi Bác Hồ sinh giữa đất địa linh.” Nghe những ca từ này ta thật tự hào về một miền đất đã sản sinh ra bao người con ưu tú cho dân tộc mà tiêu biểu nhất là Bác Hồ kính yêu. Dòng Lam trong xanh hiền hòa, kiệt tác của tạo hóa đã bồi đắp phù sa để đất đai mùa màng bội thu, để lòng người được hun lên chí khí yêu quê hương, đất nước.
Kết thúc bài hát vừa là sự ca ngợi, cũng là lời cảm ơn dòng sông bằng những ca từ day dứt: “Sông Lam quặn mình nuôi hạt lúa nặng bông/ Đưa hồn vào trong cầu hò ví dặm/ Sông Lam ơi một đời dâu bể/ Vẫn thủy chung bao bọc đất anh hùng”. Nghe đến đây nước mắt tôi như chực trào vì lời bài hát vừa khiến tôi bồi hồi xúc động, nhớ thương quê nhà da dết vừa trào dâng một niềm hạnh phúc, tự hào về nơi mình sinh ra, nơi có dòng Lam hiền hòa chảy qua. Tôi như bắt gặp mẹ mình mỗi chiều ra bến sông giặt áo, tôi như thấy những triền ngô xanh mướt bên bãi bồi, tôi như được đắm mình trong làn nước mát, tôi như được dòng sông vỗ về chở che.
Tiếp theo tôi cứ đắm chìm trong mê man của điệp khúc lời ca. Có lẽ đây là một trong những bài hát về dòng Lam quê tôi đủ đầy nhất, hay nhất và để lại trong tôi nhiều ấn tượng nhất. Với thời lượng chưa đến năm phút nhưng “Chảy mãi dòng Lam” đã nói được bao điều, gói ghém được bao nhiêu tình cảm của người ở lại, người ra đi, người sinh ra lớn lên và cả những người chưa một lần đặt chân đến dòng sông thơ mộng ấy.
Cảm ơn tác giả Nguyễn Đình Chi đã viết lên những ca từ đặc sắc chạm đến lòng người nghe. Cảm ơn ban nhạc đã cho tôi được thưởng thức một ca khúc tuyệt vời. Tôi tin không chỉ riêng tôi mà nhiều người khác cũng có chung cảm xúc khi nghe ca khúc này. Có thể những cảm nhận của tôi chỉ mới nói lên một phần nhỏ mà tác giả muốn ca ngợi về vẻ đẹp dòng Lam, sự bao dung, hiền từ, sự bền bỉ, rắn rỏi của người dân xứ Nghệ. Nhưng tôi thấy mình phải làm điều ấy, vì những lời động viên tôi vừa viết ra chắc chắn sẽ giúp cho người sáng tác có thêm động lực để sáng tạo, và tương lai chúng ta được thưởng thức nhiều ca khúc hay hơn từ họ.
Hà Nội, ngày 28 tháng 12 năm 2025
CHÂU THÀNH AN
